Kurşunlu Benzin Nedir?

Kurşunlu Benzin Nedir?

4 Aralık 2021

Kurşunlu Benzin Nedir? Kurşunlu Benzin Neden Kullanılır?  Kurşunlu Benzin Kullanımı Neden Yasaklandı?

Bu yazımızda kurşunlu benzinin tanımı yapacağız. Ayrıca dünya üzerinde kurşunlu benzin kullanmaya devam eden ve devam etmeyen ülkeleri de mercek altına alırken alınan bu kararları sosyolojik ve ekonometrik yorumlar ile ele alacağız.

Kurşunlu benzinin Avrupa Birliğine üye ülkelerde ve diğer gelişmiş birçok ülkede kullanımı günümüz itibariyle yasaklanmış durumda. Tabi ki bu süreç aniden olan bir süreç değil. Kademeli olarak kurşunlu benzinden, kurşunsuz benzine bir geçiş dönemi yaşandı. Her ne kadar ülkemiz de dahil birçok gelişmiş ülke kurşunsuz benzin kullanmayı yasaklamış olsa da hala dünya üzerinde gelişmemiş ve gelişmekte olan ülkelerde kullanılmaya devam ediyor. Öncelikle birkaç ön bilgi vermek ve ilginç detaylara değinmek istiyorum.

Kurşunlu Benzin Nedir ve Kurşunlu Benzin Neden Kullanılır?

kursunelement

Kurşunlu benzin bilinenin aksine benzinin doğal bileşiminde olan bir element değil. Sonradan benzine eklenerek benzinin kurşunlu hale gelmesi sağlanıyor. Benzine kurşun eklenerek satılmasının sebebi ise katalitik konvertöre sahip olmayan eski tip araçlarda motorun aşınmasını azaltması ve periyodik bakım sürelerini uzatması, benzinin yanma değeri olan oktan değerinin ayarlanması ve eski tip benzin motorlarda kurşunsuz benzin kullanımı sonuca oluşan vuruntunun önüne geçmesidir. Yani ekonomik sebepler göz önünde bulundurularak dönemin teknolojisine göre alınmış bir önlem. Ancak ilginç olan şu ki katalitik konvertör bulundurmayan araçlarda yani eski tip araçlarda kurşunsuz benzin kullanımı sonucu ortaya çıkan bakım masrafları kurşunsuz benzinin daha ucuz olduğunu da göz önünde bulundurursak çok büyük rakamlara ulaşmıyor. Ortada çevresel açıdan çok tehlikeli bir risk faktörü var ve dünya üzerinde bu durumu pek de önemsemeyen ülkeler hala mevcut. Gelin hep birlikte katalitik konvertörlerin kurşunlu benzini yavaş yavaş dünya sahnesinden indirmesini ve tüm çevresel ve sağlık risklerine rağmen hala kurşunlu benzin kullanmaya devam eden ülkelerin sosyal, politik ve ekonomik durumlarını daha yakından inceleyelim.

Kurşunlu Benzin Kullanımı Neden Yasaklandı?

Dünyanın büyük bir kısmının kurşunlu benzini terk etmesinin temel sebebi kurşunlu benzin kullanımının çevreye ve insan sağlığına olan büyük zararlarının keşfedilmiş olmasıdır. Ekonomik teşviklerin ve caydırmaların kurşunsuz benzin kullanımına geçiş sürecini de hızlandırdığını ekonomik analizlerimde göreceksiniz. Kurşunun toksik özellikleri uzun süredir bilinen ve bilimsel çevreler tarafından sürekli dile getirilen bir gerçek. Araştırmalar kurşunun nörolojik rahatsızlıklara, böbrek sorunlarına ve yüksek dozlara maruz kalınması halinde ölüme dahi yol açtığını ortaya koymuş durumda. Özellikle gelişme yaşlarındaki çocukların kurşuna daha duyarlı olduğunu da belirtmekte fayda var. Çocuklar kurşuna sürekli ve düzenli maruz kalmaları halinde onları ömür boyu etkileyecek bir dizi sorunlarla da yüzleşmek zorunda kalıyorlar. Bunlardan en belirginleri ise zekâ geriliği, fiziksel büyüme ve zihinsel büyüme yavaşlığı, hiperaktivite ve sosyal davranış bozuklukları olarak karşımıza çıkıyor. Kişide kurşun birikmesinin en büyük kaynağı ise ulaşım sektöründe kullanılan araçların yakıt olarak tükettiği kurşunlu benzin.

2009 yılında Türkiye’de yapılan analizler sonucunda İşlek bir karayolunun kenarından alınan toprağın içinde 1500 miligram kurşun tespit edildi. Oysa Türkiye Hükümeti 2004’te aldığı karar ile kurşunlu benzinin satışını yasaklamıştı. O dönem sıkça ismini duyduğumuz süper benzinin satışı yasaklandı. Çünkü kurşunsuz bir benzine göre 35 kat fazla kurşun içeriyordu. Avrupa’da ise yasak daha erken yıllardan 2000 yılında gelmişti. Ondan sonra dünya genelinde kademeli olarak terkedildi kurşunlu benzin kullanımı. Ancak Türkiye’de yasaklanmasının ütünden 5 yıl geçmesine rağmen incelenmeye alınan bir toprak örneğinde 1500 mg/kg kurşun bulunması yıllardır dünya genelinde bütün otomobillerin egzozlarından çıkan ve atmosfere karışan kurşun atıklarının oluşturduğu toksik ağır metal birikiminin doğa tarafından absorbe edilebilmesi için kaç yüz yıl geçmesi gerektiğini hesaplayabilirsiniz. Avrupa Birliği standartlarında bir kilogram toprakta bulunması normal olan kurşun miktarı 100 miligram. Felaketin boyutunu buradan anlayabilirsiniz.

Şimdi biraz geriye gidelim. Hikâyenin en başına kurşunun benzine kim veya kimler tarafından ne amaçla katıldığına bakalım. Benzinin yanma değeri oktan ile ölçülmektedir. Benzinin kalitesini de yanma değeri olan oktan değerinin düşüklüğü veya yüksekliği belirlemektedir. Yüksek oktanlı benzinin üretim maliyeti düşük oktanlı benzine göre daha yüksektir. Benzinle çalışan motorlar ise benzin ayırt etmez düşük ya da yüksek oktanlı benzinlerle çalışırlar ancak eski tip motorlarda düşük oktanlı benzin kullanıldığında benzin yanma odasında ateşlenirken motordan bir ses gelmektedir. Bizim vuruntu diye adlandırdığımız ses işte bu sestir. Bu ses kurşunsuz benzinle çalışan eski tip motorlarda meydana gelmektedir. Bu soruna çözüm arayan mühendisler ise benzine kurşun ilave edildiğinde bu sesin gelmediğini keşfetmiş ve durumu raporlayarak petrol ve otomotiv sanayisinin devlerine sunmuşlardır. İşte kurşunu benzine ilk kez karıştıran firmalar bugün oldukça köklü olarak bildiğimiz 3 firmadır. Kurşun benzine ilk olarak General Motors, Du Pont ve o zamanki ismi Oil-New Jersey şimdiki ismi ise Exxonmobil olan bulundukları sektöre yön vermiş oldukça köklü firmalardır. İlginç olan ise kurşunun benzine karıştırıldığı zaman vuruntuyu kestiği keşfedildiği yıllarda aynı görevi etil alkolün de yaptığı bilinmekteydi. Ancak General Motors ürettiği motorlar için kurşunlu benzini öneriyor Standart Oil ise sattığı benzinleri kurşunlu satıyordu. Böylede hem benzinden hem kurşundan kar ediyor üstelik benzinin satış hacmini de küçültmüş oluyordu. İşte bu firmalar daha fazla para kazanmak için bütün dünyanın sağlığı ile oynamayı meşru görmüş ve ürettikleri motorların sattıkları benzinin milyonlarca aracın egzozundan çıkarak atmosfere yayılmasına göz yummuşlardı. Çok geçmeden kurşun zehirlenmesine bağlı ilk ölümler de başlamıştı. 1923 senesine gelindiğinde Amerika’da çalışan fabrika işçileri kurşun zehirlenmesinden dolayı geldikleri hastanelerde ölüyorlar ve ölüm raporlarında kurşun zehirlenmesinden öldükleri açık açık yazıyordu. Buna rağmen dünya sanki kör ve sağırdı ve kurşunlu benzin 90’lara kadar dünya genelinde satılmaya devam etti. Bu sessizliğe karşın oldukça sert bir tavır takınan sivil toplum örgütleri de mevcuttu. Aynı şekilde bilim insanları da kurşunun zehirleyici özelliklerini her yerde haykırıyordu. Ancak yine de uzun sayılabilecek bir süre boyunca yani yaklaşık 100 yıl boyunca tonlarca kurşun arabalar ile atmosfere karıştı. Bu öyle bir illetti ki şehirde veya kırsal kesimlerde yaşıyor olmanız bir şeyi değiştirmiyordu. Şehirdeki arabaların egzozlarından çıkan ve havaya karışan kurşun partikülleri nihayetinde bulut haline gelerek başka bir yerde yağmur olarak yere düşüyordu ve toprağa karışıyordu. Kurşun içerikli atıkları bir tek arabaların egzozları yapmıyordu tabi ki akü üretim fabrikaları, askeri mühimmat üretim fabrikaları, radyoaktif yalıtım malzemeleri, boya imalatı, kimyasal madde üreten fabrikalar da atıklarında kurşun ihtiva ediyorlardı ancak hiç biri evimizin önünden okullarımızın önünden geçen hiçbir kontrole tabi olmayan ve serbestçe havaya kurşun karıştıran arabalar kadar zehirleyici değildi. 

Tavsiye

Katalitik konvertöre sahip olmayan bir araca sahipseniz eğer kurşunlu veya kurşunsuz benzin kullanma seçeneklerinden istediğinizi seçme hakkına sahipsiniz. Gerçi gelen düzenlemelerle birlikte kurşunlu benzin alınması yasak ancak başka bir şekilde kurşunlu benzin temin edebilme ihtimaliniz üzerinden konuşalım. Esasen benzinin kurşunlu veya kurşunsuz olması motorunuzun çalışmasını ve performansını çok ciddi bir şekilde etkilemeyecek. Zaten günümüzde akaryakıt istasyonlarında satılan yüksek oktanlı benzin kurşunlu benzin kullanma gereksinimi duyan eski tip araçların klasik problemlerini çözmüş durumda. Üstelik kurşunsuz benzin kurşunlu benzine göre daha pahalı imalat ve dolayısıyla satış fiyatına sahip. Ayrıca sizin ve geleceğimiz olan çocuklarımızın sağlığını da tehlikeye atarak işlenen bu insanlık suçuna sizde ortak olmuş oluyorsunuz.

Katalitik konvertörü olmayan araç sahipleri, kurşunsuz ve kurşunlu benzin arasında nesnel bir seçime sahiptir, ancak biz bunu tüketicilerin eksik bilgilere tabi olduğunu iddia ettiğimiz kendi algılarını vurgulamayı uygun buluyoruz. Politika perspektifinden bakıldığında, nesnel ikame olanakları, etkili bir politika eyleminin yalnızca ilk adımıdır. En önemli soru, davranışın en verimli şekilde nasıl değiştirilebileceğidir, yani politika yapıcılar kusurlu bilgileri açıkça hesaba katmalıdır.